Олонхо педагогиката – олох тордо
Философията: Норуот кууьэ – ойугэр, ойун кууьэ –тылыгар.
Сыала – соруга: Туолбэ5э торут сиэри-туому тутуьууну олохсутуу.
Суруннуур улэ h иттэр:
Окорокова Маргарита Степановна – Оскуола директора
Макарова Надежда Спиридоновна – Оскуола директорын уорэх чааьыгар солбуйааччы
Горохова Матрена Викторовна – Оскуола директорын иитэр улэ5э солбуйааччы
Брагина Яна Михайловна – о5о саадын сэбиэдиссэйэ
Томский Егор Алексеевич – Хаьааччыйа муниципальнай тэриллии баьылыгын солбуйааччы.
Горохова Розалия Николаевна – саха тылын, литературатын учуутала
Попова Ольга Прокопьевна – торут культура учуутал
Аллагужина Виктория Геннадиевна – саха тылын, литературатын учуутала
Слепцов Валерий Алексеевич – музыка учуутала
Горохова Маргарита Христофровна – оскуола психолога.
Павлов Семен Андреевич – физкультура учуутала
Павлова Елена Егоровна – «Сайдыы» культура дьиэтин директора
Готовцев Василий Васильевич – физкультура учуутала
Слепцова Любовь Валерьевна – «Свой стиль» муода театрын салайааччы
Калитина Мария Васильевна – музыкальнай оскуола директора
Олоххо киллэрии олуктара:
Эдьиий Дора субэлэринэн, ыйынньыктарынан нэьилиэккэ торут олохтоох сиэри-туому олохсутуу
«Олонхо культурата», «Олонхо педагогиката», «Олонхо философията» темаларынан нэьилиэнньэни кытта улэлиир проектары оноруу.
«Олонхо педагогиката» Этно-Киин тэрийии. Ытык кырдьа5астар субэлэрин, уьуйааннары, Ийэ, А5а тумсуулэрин олохтооьун.
Уьук Хоту Усуйаана улууьун о5олоругар торут сиэри-туому тутуьар сайынны оскуоланы тэрийии.
Улуустаа5ы олонхоьуттар, оьуокайдьыттар, алгысчыттар куэрхтэьиилэрин тэрийии. (Сааскы, сайынны фестиваль)
Олонхо эйгэтин, кыа5ын куннээ5и олоххо туьаныы. О5о тэрилтэтин дьиэтэ-уота, тулалыыр эйгэтэ (киэргэтии, мал-сал, оонньуур, туттар тэрил) сахалыы тыыны угар, олохсутар буолуохтаах.
«Олонхо педагогиката» научнай-практическай конференция5а кыттыы, опыт атастаьыы,
«Олонхо дойдутун устун айан» 5-11 кылаас о5олругар аналлаах сайынны экспедиция.
«Боотурга уьуйуу» уоланнар курэхтэьиилэр.
«Уран тарбах айыытынан олонхо геройдара» быыстапка, курэхтэьии.
IV этап - 2012-2015с.с.
О5о тэрилтэтэ – Дьиэ кэргэн – Культура эйгэтэ
Философията: Чол кут - сур – олох тордо
Сыала-соруга: Саха норуотун сиэрин-туомун, Айыы уорэ5ин олохсутуу.
Окорокова Маргарита Степановна – Оскуола директора
Лаврентьев Леонид Васильевич – Хаьааччыйа муниципальнай тэриллии баьылыга
Томский Егор Алексеевич – Хаьааччыйа муниципальнай тэриллии баьылыгын солбуйааччы.
Горохова Матрена Викторовна – Оскуола директорын иитэр улэ5э солбуйааччы
Брагина Яна Михайловна – о5о саадын сэбиэдиссэйэ
Холмогорова Анна Аполлоновна – Оскуола научнай-методическай киинин салайааччыта
Горохова Розалия Николаевна – саха тылын, литературатын учуутала, гуманитарнай МХ салайааччыта.
Попова Ольга Прокопьевна – торут культура учуутала
Аллагужина Виктория Геннадиевна – саха тылын, литературатын учуутала
Слепцов Валерий Алексеевич – музыка учуутала, музыкальнай салайааччы.
Горохова Маргарита Христофровна – оскуола психолога.
Павлов Семен Андреевич – физкультура, ОБЖ учуутала, тренер.
Павлова Елена Егоровна – «Сайдыы» культура дьиэтин директора
Готовцев Василий Васильевич – физкультура учуутала
Слепцова Любовь Валерьевна – «Свой стиль» муода театрын салайааччы
Калитина Мария Васильевна – музыкальнай оскуола директора
Бары коруннэ, Хоту дойду Ытык кырдьа5астарын комолорунэн, культура дьиэтигэр дьиннээх идэтийбит маастардары бэлэмнээьини тэрээьиннээхтик улуус, нэьилиэк дьаьалтатын комотунэн, ойобулунэн ыытар сорук турар.
Хоту дойдуга аатырбыт олохтоох Ытык кырдьа5астар, талааннаах, айыл5аттан айдарыылаах дьон улэлэрин тэрийэргэ дуогабар быьыытынан соптоох матырыйаалынан хааччыйыы суолталаах.
Олонхо педагогикатын (саха аьын, танаьын, оноьугун, киэргэлин, архитектуратын, саха торут культуратын) уорэтэр Киин о5о саадыгар, оскуола5а, культура дьиэтигэр тэриллэр.
Уорэтэр чинчийэр дьон (учууталлар, иитээччилэр, культура дьиэтин методистара, анал уорэхтээх улэьиттэрэ, библиотекардар сана сонун ньымалары кордууллэр, чинчийэллэр; ис рынокка уонна тас рынокка ханнык ирдэбиллэр баалларын учуоттууллар; наадыйыы ахсаанын быьаараллар. Ити билиилэрин тумэн маастардарга субэ биэрэллэр. Уорэтэр, чинчийэр дьон норуот маастардарын кытта дуогабардаспыт харчыларын суотугар улэлииллэр.
Маастар улэтин онорумтуотун урдэтэргэ технология боппуруоьун быьаарыы суолталанар.
Норуот маастардарын улэтин учуоттуурга анал чопчу патентнай салааны тэрийии наадалаах.
Норуот маастардара онорбут оноьуктара, онорор стиллэрэ, формалара Хотугу саха норуотун бас билиитэ буолар. Онон Оскуола кыраайы уорэтэр музейыгар анал муннугу тэрийэр наадалаах.
Хаьааччыйа нэьилиэгэр анал ыьыахтыыр, куннэ сугуруйэр культурнай киини тэрийии.
Культура дьиэтин сэргэстэьэ Олонхо дьиэтин (Духовнай Киин) оноруу.
Олонхо Педагогиката - айыы уэрэ5э
Саха норуота угус уйэлэр тухары олорбут уэруйэ5ин тумэн Айыы уэрэ5э диэни уэскэппитэ. Ону биьиги улуу олонхобутугар коробут, онон билинни олоххо быыЬаныы суола – Олонхо Педагогикатын уэрэтии. Ол иЬин Айыы уэрэ5ин чэлугэр туьэриэхтээхпитин, сайыннарыахтаахпытын туьунан семинардар, конференциялар.
«Кут-сур» оскуолата. Айыы уэрэ5ин диринник билэр Ытык кырдьа5астар Эдэр ыччаттарга, ийэлэргэ, а5аларга субэлэрэ.
Хаьааччыйа нэьилиэгэр Олонхо эбэтэр Айыы дьиэтин (Центр Духовности) улэлэтии. Бу дьиэ киьини, айыл5аны, эбугэлэри кытта сибээстиир Киин буолар.
Айыы уэрэ5ин киинэ «Кут-сур» Оскуола итэ5эл тэрилтэтин быьыытынан регистрацияланар уонна культура дьиэтигэр улэлиир.
Уьук Хоту дойдуга аатырбыт тэрут олохтоох дьон аьын сэргутуу дьон доруобуйата коноругэр улахан суолталаа5ын туьунан лекциялар, быыстапкалар, курэхтэьиилэр, пропаганда.
Биир сурун сорук - культура дьиэтигэр саха аьын кухнятын тэрийии.
Хотугу саха аЬын уэрэтии киинэ тэриллэр (Эдэр ийэлэри, ыччаты аЬы астыыр сиэргэ-туомна уэрэтии). Саха аЬын астааччылары уэрэтии идэтийбит таЬымна ыытыллар.
3.1. Хотугу саха танаьа фольклорнай таьымтан кун аайы кэтиллэр муода5а кубулуйар суолун кордуурун туЬунан анал киэЬэлэр, курэхтэЬиилэр.
3.2. Национальнай танаЬы тигэр тумсуулэри, фирмалары культура дьиэтигэр тэрийии, олору соптоох матырыйаалынан хааччыйыы суолун тобулуу – сурун сорук. (Улуус, нэьилиэк дьаьалтатын субэтинэн, комотунэн)
3.3. Саха танаБын уорэтэр, чинчийэр киин тэриллэр (Эдэр ыалларга, ыччаттарга аналлаах саха танаЬын тигэр маастардары бэлэмниир курс).
3.4. «Олонхо матыыптарынан» нэьилиэккэ, улууска сылын аайы ыытыллар муода курэхтэьиитэ.
4. Саха оноЬуга, киэргэлэ.
Уус кыЬата (Школа Мастера). Хоту дойдуга олохтоох талааннаах дьон комотунэн, сахалыы туттар тэриллэри, киэргэллэри онорорго уЬуйар, уэрэтэр. Саха оноЬугун, киэргэлин пропагандалыыр улэ, ис хоьоонун, суолтатын чинчийэр киин.
Олохтоох дьаьалта субэтинэн, комотунэн араас оноЬуктары атыыга таЬаарыы.
Дьиэни-уоту айыл5аны кытта дьуорэлээн, саха киЬитин угэстэригэр соп тубэЬиннэрэн тутууга, киэргэтиигэ, олбуору, дьиэ таЬын тупсарыыга уэрэтэр «А5а уорэ5э» киин культура дьиэтигэр Эдэр а5аларга, ыччаттарга анаан, а5алар тумсуулэрин салайыытынан улэлиир.
Нэьилиэк Ытык сирдэрин уэрэтиигэ. Чинчийиигэ, тупсарыыга, онорууга киин тэриллэр (Олонхо дьиэтэ, ыьыахтыыр, куну корсор сир, заповедниктар, Ытык кырдьа5астар олорон ааспыт сирдэрэ, айыл5а анаан айбыт кэрэ миэстэлэрэ уо.д.а.). Олохтоох дьаьалта субэтэ, комото сурун суолталаах.
Нэьилиэккэ дьиэ тас кэстуутун, олбуору киэргэтиигэ курэхтэьиилэр.
Уран тыл умсул5аныгар уйдаран, «Олонхо педагогиката – олох тордо» проект сылын аайы элбэх ыччаты айар улэ5э, сырдык эйгэ5э, урдук ситиьиигэ угуйар, кынаттыыр. Хаьааччыйа орто оскуолатын уорэнээччилэрин улэлэрэ улууска, республика5а биллэр. 2006с. 10 кылаас уорэнээччитэ Томская Мария республиканскай кэтэхтэн олимпиада5а 1 миэстэ5э тиксэн, супер финалга кыттыбыта. Элбэх о5о «Кэскилгэ хардыы» научнай-практическай конференция5а ситиьиилээхтик кытталлар. 2006с. Болтунова Олеся «Говор Устьянья», онтон 2007с. «Эвфемизмы и неологизмы коренных жителей Устьянья» диэн дакылааттарынан улууска, республика5а ситиьиилээхтик кыттыбыта. Билигин СГУ торут культура уонна литература факультетыгар 3 курска уорэнэ сылдьар.
2006 сыллаахтан Слепцова Сайына улууска, республика5а саха уонна нуучча норуотун кынаттаах тылларын уорэтэн ситиьиилээхтик кыттыбыта. 2007-2008 сс. Слепцова Анна, 10 кылаас уорэнээччитэ «Образ человека Севеар в 21 веке» диэн дакылаатынан оскуола5а, улууска бастаабыта. 2009-2010 сс. Милютин Савва «Духовная культура коренных жителей Устьянья», «Янские якуты» диэн рефераттары толорон улууска, республика5а биьирэммитэ. Оскуола5а 2006с. бу анал проекка оло5уран, «Возрождение этноэкологических традиций коренных жителей Устьнья» диэн теманы о5олор, тороппуттэр уонна учууталлар уорэтэргэ холоноллор. Кустовой семинарга, аа5ыыларга улуус учууталлара, тороппуттэр кохтоохтук кыттар буоллулар. Манна дьарыктанар о5олор бары айар улэ алыптаах хонуутугар бастакы сэмэй хардыыларын онороллор. Ол курдук 2009с. «Дьааны кыымнара» айар тумсуу бастакы кинигэтэ кун сирин кордо. О5олор олонхону уорэтэн, улуу айымньыга кыттыьан, уйан дууьаларын, истин санааларын уллэстэргэ уорэнэллэр. Айар куттаах хоту дойду о5ото мэлдьи ыраас дууьалаах, сырдык ыралаах буолуохтаа5ын олонхо оло5уттан билсиьэллэр. Онон «Олонхо педагогиката – олох тордо» проект комотунэн о5олор толкуйдуур, тобулар, айар дьо5урдара сайдар, инникигэ эрэллэрэ кууьурэр.
«Ньургун Боотур» театрализованнай оонньуу.
I чааьа. Орто дойду
Ойуу – бичик оьуордаах,
Олох иьин, дьол иьин,
Алтан – комус оьуордаах,
Олонхо кэрэ эйгэтин,
Абыланнаах дьикти быыьын,
Хомус. Горохова Ксения.
Былыыр – былыр ойон тахсар куннээх орто туру дойду оноьуллубута уьу. Алдьархайдаах аллараа дойдутугар Арсан Дуолай о5онньор уонна Ала Буурай эмээхсин удьуордара буулаабыттар. Уоьээ Улуутуйар Улуу тойон о5онньор уонна Хотун Куохтуйа эмээхсин икки уоскээн – тороон олорбуттар. Ол орто дойду оьоллоох Одун бай5аллаах, очуос таас хайалардаах, укэр куох оттоох эбит.
Ол аан дойду айыллыбытын ураанхай сахаттан торуттээх Олонхолоон о5онньор оллоонноон олорон бу курдук олонхолообута уьу. Кини ус Саха уоскээн – тороон тэнийбитин, уоьээнни – алларааны ус биис уустара уоскээбит уьуйээннэрин хоьуйубут.
Слепцов Петя, 6а кылаас.
А5ыс иилээх – са5алаах,
Айгыр – силик бэйэлээх,
Ара5ас айыы далбардаах,
Аан ийэ дайды диэн
Ойон тахсар куннээх,
Охтон баранар мастаах,
Уолан баранар уулаах,
Уостан сутэр уйгулаах,
Орто туру дьа5ыл дойду диэн
Слепцов Егор – 2б класс
Кырыйа кото сылдьар кыталыга
Тула кото сылдьар туруйата
Кэрээбэт кэ5этэ кэпсии турбут,
Кунду комус куомэйдээх
Куорэгэй чыычаа5а корулуу коппут,
Дьикти кэрэ дойду
Олохтоммута эбитэ уьу.
Барабанский Дима – 6а
Кыладыкы эбэ хотун диэн улуу хочо сир гиэнэ киинэ буолан сыппыт.
А5ыс уостээх Арат бай5ал уллэн – туллэн сытар эбит. Эмиэ онно а5ыс салаалаах Аар Лууп мас айыллыбыт.
Ункуу «Аан Алахчын хотун уонна сир симэхтэрэ»
Барабанский Дима – 6а
А5ыс салаалаах аар Лууп масс торуттуун туллэннээтэ5инэ, Кыладыкы эбэ хотуну араначчылыырга анаммыт Айыл5а иччитэ Аан Алахчын, Манан Манхаллыын хотун от – масс иччилэрэ эрэкэ – дьэрэкэ о5олорунаан тахсан, орто туру дойду дьонун алгыстаах тылынан арчылыыр эбит.
Березкин Коля, 5 кылаас.
Ус саха барахсаны торотон тэниттин, ураанхай Саха барахсаны ууьаттын диэннэр Саха Саарын тойону, Сабыйа Баай хотуну тус илин куох отттоох – мастаах, кулум – ча5аан куннээх дойдуга олохтообуттар.
( Хомус до5уьуолунан Саха Саарын тойон, Сабыйа Баай хотун о5олорунаан киирэллэр).
Березкин Коля, 5 кылаас.
Куустээх – уохтаах Куонэ ко5оччор аттаах Кун Дьирибинэ бухатыыр диэн уоллаахтара.
Кун Дьирибинэ -Степанов Сэмэн, 6а кылаас - ырыа
Березкин Коля, 5 кылаас.
Тунал5аннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо диэн кыыстаахтара эбитэ уьу
Туйаарыма Куо - Слепцова Рая, 3 кылаас – тойук
Барабанская Валерия, 2б кылаас.
Олонхо буолан баран омуна суох буолбат. А5ыйах хонугунан Саха Саарын тойон, сабыйа Баай хотун айан тороппут о5олоро куустээх – уохтаах Куонэ ко5оччор аттаах Кун Дьирибинэ бухатыыр чаачар сааланан таьырдьа суурэр буолла.
Отор буолан баран уоллара обургу биэс былас дарайар сарыннанна, суллаабыт тиит курдук сотолонно, хастаабыт тиит курдук харыланна. Бухатыыр ки h и буула5а бэрдэ буолла.
Слепцов Игорь, 7 кылаас – Кун Дьирибинэ ункуутэ.
Макарова Маша, 3 кылаас.
Тура5ас дьоруо аттаах Тунал5аннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо барахсан а5ыйах хонугунан кыптыыйынан оонньоон кылыстана котор буолла.
Кыыл таба курдук кынтайда,
Танара табатын курдук лаглайда.
Кыыс о5о кылааннаа5а
Огурук – тогурук кордо.
Протодьяконова Наташа - Туйаарыма Куо тойуга.
Павлов Андрей, 5 кылаас.
Этин этэр, ча5ыл5ан ча5ылыйар.
Ус хононтбаран сандас манан кунэ санардыы костон эрдэ5инэ то5ус дохсун холорук то5о ытыллан тустэ. Буур5а оонньоото. Буор оргуйда. Урун былыт ханыыласта. Туорт суллэр этин ньиргийдэ. Дэриэскэ таас тибиилэннэ. Кыра h а хаарынан кырылыа оргуйда.
Аан ийэ дойдулара атыйахтаах уу курдук айманна.
Этин этэр, ча5ыл5ан ча5ылыйар.
Ункуу. Уот У h утаакы, Туйаарыма Куо, Кун Дьирибинэ.
Саха Саарын тойон, Сабыйа баай хотун ытыы хаалаллар.
Ольга Прокопьевна – тойук.
Аан ийэ дойдубар
Иэримэ дьиэбин иччилиэм,
Иитэр суо h убун курулуом,
Уйгу быйаны тутуом диэн
Y орэ санаабытым,
Y рун куммут олбоодуйээри гынна,
Y с саха барахсаны тэниттин,
Ураанхай Саха барахсаны уу h аттын диэн олохтообут.
Уо h ээ дойду ба h ылыга
Улуутуйар Улуу тойон о5онньор,
Хотун Куохтуйа эмээхсин корун-истин,
Айыы айма5ын араначчылаан,
Кун улуу h ун комускээн.
Хантагаров Витя, 6а кылаас.
Онуоха ураанхай саханы комускээтэ,
Айыы айма5ын араначчылаата
Дьулусханнаах дьулуо манан
Халлаан дьураатыгар тура
Торуобут дьулусхан субуйа
Суурук Дьураа хара аттаах
Дьулуруйар Ньургун Боотурдиэн буор сиргэ буула5атын булларбатах бухатыыр киьини киллэрбиттэр уьу.
24.Попов Миша, 4 кылаас.
Айына сиэр тойон а5алаах, Айыы Нуоралдьын хотун ийэлээх Дьулуруйар Ньургун Боотуру ийэ кутун илбийэн, а5а кутун албыйан, а5ыс уон а5ыс ааьар албастаммыт, то5ус халлаан домньутунан, а5ыс халлаан арчыьытынан, Айыы – Умсуур уда5анынан, абылатан сытыарбыттара эбитэ уьу.
25.Готовцева Айнана, 2 кылаас.
А5ыс уон а5ыс ааьар албастаммыт Айыы Умсуур уда5ан ункурус -куоьэлис гынна, кыталык кыыл буолан кылбаарда. Быакайа эккирээн, бытырыыьа дьиримнээн, тинийэн – таныйан субу тиийэн кэллэ.
26. Уда5ан ункуутэ, 7 кылаас.
27.Готовцева Айнана, 2 кылаас.
Урумэччи манан аттаах Урун уолан о5олорун, а5ыс былас суьуохтаах Айталыын Куо балыстарын Ньургун Боотуру кытта бииргэ орто дойдуга олохтообуттара эбитэ уьу.
28.Свой стиль. Ус кут уонна Ньургун Боотур, Айталыын Куо, Урун Уолан.
29. Макарова Алина, 3 кылаас.
А5ыс былас суьуохтаах
Айталыын куо барахсан
Т анара табатын курдук таннан,
Сир симэ5ин курдук симэнэн,
Кыыс о5о барахсан
Имин хаанаДьэдьэн курдук
30. Слепцов Петя, 6а кылаас.
Урумэччи манан аттаах
Урун Уолан барахсаны
Кустук курдук куоьатан кэбистилэр,
Ох курдук онордулар,
Киниэхэ алгыс бастынын анаатылар,
«Ус аргыстаах утуо киьи буол,
А5ыс кырыылаах ааттаах киьи буол!» - диэн ал5аабыттар уьу.
30. Ункуу. Айталы Куо, Урун Уолан.
31.Лебедев Тимур, 4а кылаас.
Ньургун Боотур суьуо5ун урдугэр соьургэстээн туран, бар дьонугар анда5айда.
32. Ньургун Боотур.
Чэгиэн эт сэймэктэьэ,
Уьун унуох урусхаллаьа
Барар кунум буолла.
Эргиллэн кэлиэхпэр диэриАан дойдум ньуура алдьамматын,
Оттубут уотум умуллубатын,
Комус уйам урэллибэтин,
33. Алгысчыттар. 7 кыыс, 9 уол киирэр.
34. Горохов Нико, 6б кылаас.
Кыайыы – хотуу кынаттаах,
Эргиллээхтээн эн кэлээр!
Соргу – талаан тардыьан,
Алгыс курдук айаннаан,
Аймах дьоннор эргиллээр!
35. Хомус до5уьуолунан Ньургун Боотур, алгысчыттар, онтон бары тахсаллар.
Аллараа дойду. Муода театра.
Туйаарыма Куо тойуга.
Кун Дьирибинэ саната.
Ункуу «Олох иьин охсуьуу». Айыы уонна абааьы бухатыыра.
Боотурдар. Орогой ункуутэ.
Ити курдук биьиги дьоммут уоруу – котуу аргыстаах, ил-эйэ илдьиттээх аан ийэ дойдуларыгар алаьа дьиэлэригэр эргилиннилэр.
Кыладыкы эбэ хотунна Аар Лууп мас толутэ туллэннээн, айыл5а иччитэ Аан Алахчын хотун эрэкэ-дьэрэкэ о5олрунаан алгыстаах тылынан арчылаата.
Саха тордо буолбут Саха Саарын тойон, Сабыйа Баай хотун туорт Саха торуур толкотун толколообуттэр, то5ус уон то5ус тойон сэргэни туруордулар.
Хомус до5уьуолунан Саха Саарын тойон, Сабыйа Баай хотун, Туйаарыма Куо, Кун Дьирибинэ, Урун Уолан, Айталы Куо, Ньургун Боотур, Айыы Умсуур уда5ан, кыталыктар, Аан Алахчын хотун, сир симэхтэрэ, алгысчыттар (7 кыыс, 9 уол) киирэллэр.
Дирин – дэлэгэй туьулгэни туьэрбиттэр,
Уолбат уйгу улуу тунах ыьыа5ы тэрийбиттэр
Слепцов Эдвард, 4а кылаас, хомус.
Барабанская Лариса, 3 кылаас, Тойук.
Айыы дьоно – сэргэтэ
Сэттэ хонукка сэллээбэт
Сэлэ ыьыа5ы тэрийбиттэр,
То5ус хонукка тохтообот
Тунах ыьыа5ы туругуртулар.
Протодьяконова Наташа, 10 кылаас. ырыа.
Горохова Снежана, 4а кылаас, хомус.
Корсо – корсо, кулумнэьэн,
Хаамсан куо5алдьыьан кэллилэр,
Бар дьонугар сугурус гыннылар.
Слепцов Алеша, 3 кылаас, Тойук.
Тимир-тамыр курдук тутуьан,
Тилик-талык курдук астаьан,
Горохов Валентин, 3 кылаас
Комускуур ыччаттаннахпыт!» - диэн,
Илэччи эмиэ э5эрдэлээтилэр,
Бутэйдии эмиэ уруйдаатылар.
Чабыр5ах. Васильева Ариша, Холмогорова Аника, Лебедев Тимур
Слепцов Петя, 4а кылаас.
Орулуур отут хонукка
Мо5ус манна аьаабыт,
Модьу манна тустубут,
Туруйалыы туойбута эбитэ уьу.
14. Хантагаров Витя, Томский Сосо, Кузьмин Ваня, Сыроватская Рая, Корякина Настя, Реброва Шура
15. Слепцов Алеша, 3 кылаас.
Омоллоон оло5о диэн
Ол онно хоьуллубут,
Олонхолоон олонхото диэн,
Ол онно олонхоломмут.
16. Тимофеев Айаал, 3 кылаас.
Уоскуур уоруутэ буолбут,
Торуур толкото олорбут,
Уьаан – тэнийэн барар
Уураахпыт ууруллубут эбит,
Киьи буолан кэнээн барар
Кэскилбит кичэллибит эбит …
17. Барабанская Лариса, 3 кылаас.
О5о дьон оьуохайдаан ойбуттар,
Эдэр ыччат эьиэхэйдээн куорэлдьийбиттэр,
Орулуур отут хонукка
18. Оьуохай. Тумук. Хор.
19. Васильева Юлия, 11 кылаас. Сахам сирэ 21 уйэ5э. Сахалыы муода.
20. Олонхо дьикти кэрэ эйгэтигэр ыалдьыттыырга комолостулэр:
Фольклор учуутала: Ольга Прокопьевна Попова
«Свой стиль» муода театрын салайааччыта: Любовь Валерьевна Слепцова
Ункууну туруорда: Любовь АлексеевнаСлепцова музыкальнай оформления: Валерий Алексеевич Слепцов ансамбль о5олоругар костуумнэри тиктилэр: Ксения Петровна Горохова, Виктория Викторовна Степанова, Клара Васильевна Хантагарова
техническэй оформления: Елена Егоровна Павлова, Юлия Кирилловна Романова, Евдокия Никитична Филиппова,
уус – уран салайааччы: Розалия Николаевна Горохова. Алтан комус оьуордаах олонхо кэрэ эйгэтин,
абыланнаах дьикти аанын арыйарга комолоспут кунду тороппуттэрбитигэр истин Махтал!
Эьигини мэлдьи дьол – саргы, ил – эйэ эрэ энэрдэстин, кунду дьоннорбут!
5 кылаас, кылаас чааьа.
I.Темата: Мин дойдум – олонхо дойдута
II. Сыала: Олонхо кэрэ дойдутугар ыалдьыттаан, торообут дойду, Саха сирэ хатыламмат дьикти кэрэ тугэннэрин билсиьиннэрии.
Олонхо кэрэ эйгэтин кэрэхсииргэ уьуйуу – хартыынан улэ.
Айыл5а дьикти кэрэтин умсугуйарга ко5утуу – тылынан улэ.
Ойтон айар, тус санааны этэр уоруйэ5и сайыннарыы – кылгас суругунан улэ.
Бииргэ улэлииргэ, алтыьарга, бэйэ – бэйэни ытыктыырга, Саха норуотун чулуу дьонунан киэн туттарга уорэтии.
III. Туттар тэрил: «Олонхо кэрэ дойдута» онноох хартыына быыстапката, DVD видео «Олонхо», «Сахам сирэ барахсан» онноох альбом, П. Ойуунускай портрета.
IY. Кылаас чааьын бэлиэ тыла: Ааспыт уйэттэн, олонхо тохтор тойугун аартыгын арыйан, сана уйэ бугунну оло5ор Ойуунускай киирэн кэлэр. Саналыы салаллан эрэр олоххо олонхо тыынын тырымнатаары, туойар тойукпут хомуьунун уматаары …
Сыалы – соругу, улэ ис хоьоонун билсиьиннэрии
Таабырын: Хоьоонунан хоьуллар, тойугунан туойуллар норуот муудараьа баар уьу?
Саханы аан дойдуга аатырдыбыт П. Ойуунускай 115 сааьа.
Талыы мааны Таатта5а, П.Ойуунускай торообут алааьыгар кэриэстэбил.
Олонхо кэрэ дойдутугар ынырабыт, ыалдьыттаан. Сидорова Алена олонхоттон быьа тардыы.
YI. Хартыынан, тылынан улэ.
Олонхо диэн тугуй?
Олонхоьут суруйааччы диэн кимий?
Олонхо дойдутун туьунан тугу билэ5итий?
Олонхо геройдара кимнээхтэрий?
Орто дойдуну абааьылар то5о былдьаьалларый?
Тумук: Биьиги торообут дойдубут – Саха сирэ. Саха сирэ – олонхо дойдута. Олус кэрэ, баай дойдулаах эбиппит.
YII. Суругунан эбэтэр уруьуйунан улэ. Орто дойду кэрэтэ.
YIII. Тумук. Учуутал алгыс тыла. Бугунну куннээх уорэхпит,
Ойбутугэр – санаабытыгар хааллын, куппутугар – сурбутугэр иннин, билиибит – коруубут уксээтин, тубуктээх улэбит ситиьиилээх буоллун, кэрэни кэрэхсиир, утуону тустуур, уйэлээ5и уксэтэр утуо дьон буолуохха!
Олонхо кэрэ эйгэтигэр ыалдьыттаатыбыт.
Сылын аайы биьиги оскуолабытыгар Олонхо куннэрэ кохтоохтук ыытыллар. Ол курдук быйыл эмиэ Ахсынньы 3 – 13 куннэригэр «Олонхо кэрэ эйгэтигэр» диэн декада буолан ааста. Манна 1 кылаастан 11 кылааска диэри о5о барыта олус кохтоохтук кытынна. Кылаас салайааччылара о5олорго анаан аьа5ас уруоктары, кылаас чаастарын, кордоох курэхтэьиилэри, оонньуулары тэрийэн ыыттылар. Ордук учугэйдик кыра кылаас учууталлара тэрийэн ыыттылар. Орто кылаастарга 6 кылаас учууталлара Анисимов Виталий Александрович, Горохова Матрена Викторовна ыыппыт чаастарын о5олор олус собулээбиттэр. Онтон урдуку кылаастарга 11 кылаас учуутала Павлов Семен Андреевич национальнай костуумнээх сахалыы физкультура уруогун уолаттарга ыыппыта кэрэхсэннэ. «Боотурга уьуйуу» уорэ5ин о5олор да, корооччулэр да астыннылар. Маны таьынан 8 кылаас салайааччыта, биология учуутала Решетникова Саргылана Семеновна нууччалыы, онтон 9 кылаас салайааччыта, омук тылын учуутала Барабанская Александра Васильевна 4 кылаас о5олоругар английскайдыы олус учугэй уруогу ыыппыттарын о5олор собулээтилэр, кэрэхсээтилэр. Онон биьиги олонхобут быйыл ус омук тылынан оскуола5а киирдэ. Нууччалыы, английскадыы тылынан олонхону санардар учууталларбытыгар махтанабыт, кинилэр киэн туттабыт. Маны таьынан о5олор «В каждом костюме – красота земли Олонхо» диэн курэхтэьиигэ олус кохтоохтук кытыннылар. Ахсынньы 11 кунугэр оскуола о5ото уксутэ национальнай костуум эгэлгэтин кэтэн, тулалыыр эйгэбитин сырдаттылар, дьонно барытыгар уорууну-котууну, дьолу бэлэхтээтилэр. Кыайыылаахтар тумуктуур Дьоро киэьэни киэргэттилэр. Саамай долгутуулаах кунунэн Ахсынньы 13 кунэ буолла. Бу кун Хаьааччыйа нэьилиэгин бары олохтоохторо культура дьиэтигэр мустан, «Ньургун Боотур» театрализованнай оонньууну дуоьуйа кордулэр, Олонхо дьикти кэрэ алыптаах эйгэтигэр ыалдьыттаатылар. Оскуола о5олоро дьоьуннанан олорон олонхону кэпсээн эйээрдилэр, тойуксуттар то5уорустулар, оьуохайдьыттар ойдулар. Айыы умсуур уда5ан омуннаах дьиэрэнкэйин, кэрэ кыыс килбик мичээрин, бухатыырдар дуолан охсуьууларын, ырыа – тойук эгэлгэтин, ункуу – битии эриэккэьин – уопсайынан, саха фольклорун кэрэттэн кэрэтин барытын манна кордубут, сохтубут уонна онтон олус дьоллоннубут. Олонхо дьикти кэрэ куннэрин тэрийбит бары учууталларга боьуолэк олохтоохторо махтана кэпсэтэллэрин истэбит. Оскуола бу улахан улэтигэр комолоьор утуо санаалаах торуппуттэригэр учууталлар, оскуола администрацията дирин махталын биллэрдэ уонна сэмэй бэлэхтэрин туттарда. Олонхо декадатыгар ситиьиилээхтик кыттыбыт 52 о5о анал сертификатынан, ойдобунньук бэлэ5инэн на5араадаланан уордэ-котто. Саха норуотун аан дойдуга аатырдыбыт олонхобут куннэрин мэлдьи ойдуу – саныы сылдьыахпыт, сана уунэр дьылга эмиэ Олонхо дьикти кэрэ алыптаах дойдутугар ыалдьыттаан ааьыахпыт диэн эрэнэ куутэбит..